Warto zatrzymać się nie tylko na pytaniu „Czy nadal dobrze wykonuje swoje zadania?”, ale spojrzeć szerzej i zastanowić się, jakim kosztem odbywa się ich realizacja.

Po czym możesz poznać, że Twoja niechęć wobec poniedziałków zmierza w stronę przeciążenia?

Możesz zaobserwować, że w znaczniejszym niż wcześniej stopniu trudno jest Ci wrócić po interakcjach z innymi i spotkaniach do zadań wymagających skupienia. Możesz potrzebować więcej czasu na rozpoczęcie znanego i ćwiczonego już zadania, albo w ogóle nie móc go zacząć utykając w paraliżu decyzyjnym lub zamrożeniu. Czasami przeciążenie objawi się w obszarze sensoryki i na przykład zwyczajne dźwięki czy warunki oświetleniowe zaczną drażnić bardziej lub dłużej będzie trwała regeneracja i powrót do równowagi. Możesz zaobserwować, że trudniej dbać Ci o swoje granice i potrzeby – zapominać o jedzeniu, przerwach, poczynionych wcześniej ustaleniach. Sygnałem może być też brak zasobów, by w czasie po pracy zająć się tym, czym zwykle mogłxś się zająć.

Te i podobne trudności mogą mieć cały szereg przyczyn, także zdrowotnych, nie warto więc trzymać się ich sztywno jako identyfikacji problemu. Na pewno jednak są to sygnały, by przyjrzeć się temu, czy obecny sposób funkcjonowania nie kosztuje zbyt dużo.

Warto zatrzymać się nie tylko na pytaniu „czy nadal wykonuje swoje zadania?”, ale spojrzeć szerzej i zastanowić się, jakim kosztem odbywa się ich realizacja.

Sprawdź, co najbardziej obciąża Cię w pracy

Przeciążenie rzedko wynika z pojedynczej przyczyny. Przyjrzyj się ostatnim kilku dniom, które dobrze pamiętasz, albo zaplanuj obserwację kilku najbliższych. Notuj z czym wiązał się największy koszt.

Co często wpływa na przeciążenie w pracy osób z ADHD, autyzmem lub AuDHD?

  • bodźce – gdy jest ich zbyt dużo i są zbyt intensywne w stosunku do indywidualnej tolerancji (np. hałas, niedopasowane oświetlenie, zbyt dużo ruchu wokół, zapachy, temperatura) – 52% ogółu pracujących Polaków deklaruje, że czuje przeciążenie i traci koncentrację w pracy, wśród osób neuroatypowych wskaźnik ten rośnie aż do 70%*
  • brak jasności – np. brak informacji, co jest priorytetem, jaki jest cel działań, jak konkretnie ma wyglądać oczekiwany efekt
  • duża liczba zmian – zwłaszcza takich, które nie są uzasadnione, są wprowadzane w chaosie, na które nie ma się poczucia wpływu
  • częste przerywanie zadań – kiedy organizacja pracy (lub jej brak) powoduje, że wciąż trzeba przerywać zadanie i wracać do niego później
  • intensywne kontakty, spotkania – szczególnie, gdy brakuje czasu na regenerację
  • zbyt duża ilość zadań – taka, która powoduje poczucie, że nie da się ich wykonać na właściwym poziomie w dostępnym czasie
  • niedopasowanie zadań – szeroka kategoria sprowadzająca się do konieczności wykonywanai zadań niespójnych z mocnymi stronami, zasobami, potrzebami, wartościami itd.

Nie tylko Ty tak masz

Według raportu Neurokomfort w pracy* 29% osób w spektrum autyzmu wskazuje, że ich obecna praca jest „za ciężka” jako powód chęci zmiany zatrudnienia – to o 21 punktów procentowych więcej niż wśród pracowników neuronormatywnych (8%). Przeciążenie wynika u nich z intensywności bodźców, relacji społecznych oraz braku rutyny. Natomiast 19% osób z ADHD określa pracę jako zbyt obciążającą pod względem tempa i bodźców (2,5-krotnie częściej niż neuronormatywni), a 1 na 11 (ok. 9%) jako bezpośredni powód odejścia podaje złe warunki sensoryczne (hałas, oświetlenie).

Jak zebrać potrzebne informacje i wdrożyć zmianę?

Notuj i wyciągaj wnioski. Nie musisz prowadzić dokładnego dziennika z szerokimi opisami. Wystarczy kartka i trzy kolumny, w których zapiszesz:

  • SYTUACJA – co się działo?
  • KOSZT – co było najtrudniejsze i jak się objawiło?
  • ZMIANA – co mogę zrobić, by zmniejszyć obciążenie?

Np. SYTUACJA – kolejny dzień z dwoma nagłymi spotkaniami
KOSZT – duże zmęczenie, trudność w powrocie do swoich zadań, nieskończony raport
ZMIANA – zaplanuję 15 minut przerwy po spotkaniach, by odzyskać energię, raporty będę pisała rano

Inspiracje – co być może możesz zrobić, by unikać przeciążenia w pracy?

Na początek – gdy już doświadczasz trudności, zadziałaj tu i teraz. Wybierz to, co jest możliwe i jednocześnie najtrafniejsze. Działaj w obszarach, na które masz samodzielny wpływ.

  1. Przerwij dopływ części bodźców. Zamknij powiadomienia, odejdź na chwilę od biurka albo znajdź spokojniejsze miejsce. Nie dla każdej osoby cisza będzie najlepsza -czasem bardziej pomaga ruch lub znajomy, przewidywalny dźwięk.
  2. Sprawdź podstawowe potrzeby. Czy masz dostęp do wody, pożywienia, chwili odpoczynku? Czy możesz na moment zmienić pozycję lub wyjść z pomieszczenia?
  3. Odłóż decyzje, które nie muszą zapaść teraz. Zapisz je w jednym miejscu, zamiast próbować utrzymać je w głowie lub mobilizować się do analizy.
  4. Wybierz najbliższy – mały krok. Nie porywaj się teraz na rzeczy duże i ogólne w rodzaju „skończyć projekt”. Skoncentruj się na najbliższym i możliwie najmniejszym etapie – np. „otworzyć dokument i sprawdzić termin”.

To przykładowe sposoby na chwilowe odciążenie i raczej nie będą stanowiły rozwiązania u źródła problemu. Jeśli po każdej przerwie wracasz do tych samych nieadekwatnych warunków, potrzebna może być również zmiana organizacji pracy – o tym niżej.

Dopasuj rozwiązanie do trudności

Pierwsze pomysły na rozwiązanie miały pojawiać się już na etapie Twoich notatek. Być może są trafne i wystarczające. Przetestuj je. Jeśli jednak nadal czujesz, że to za mało – możesz poszukać inspiracji do swoich rozwiązań w poniższym zestawieniu. To co najważniejsze, to trafne zdiagnozowanie przyczyny trudności i trafne dobieranie rozwiązania do owej przyczyny. I testy w praktyce.

Nie zawsze potrzebujesz mniej bodźców albo więcej struktury

Przy ADHD, autyzmie i AuDHD potrzeby nie układają się w jeden gotowy wzór. Możesz potrzebować przewidywalnych ustaleń, a jednocześnie źle znosić monotonny dzień. Możesz cenić kontakt z ludźmi, ale potrzebować po nim czasu przy samodzielnych zadaniach. Możesz lubić intensywne projekty, jeśli masz wpływ na to, kiedy po nich odpoczniesz albo jak zaplanujesz swoje działania w trakcie.

Poza tropieniem tego, co Cię męczy zbieraj też informacje o tym w jakich warunkach pracuje Ci się najlepiej.

Być może pomogą Ci:

  • jasny cel, ale swoboda wyboru sposobu wykonania
  • różnorodne zadania, ale mniej nagłych zmian priorytetów
  • współpraca z ludźmi, ale nie przez cały dzień
  • spokojne miejsce do skupienia i możliwość poruszania się w przerwach.

-Kiedy przeszkadzają Ci bodźce

Zastanów się, czy największym problemem jest ogólny poziom hałasu, konkretne dźwięki, światło, ruch wokół Ciebie, a może ich połączenie. Im dokładniej nazwiesz sytuację, tym łatwiej będzie zaprojektować zmianę.

Możliwe rozwiązania to na przykład inne miejsce przy biurku, słuchawki, cichsze pomieszczenie na część dnia albo ograniczenie powiadomień, wykorzystanie możliwości pracy z domu przez część tygodnia.

Warto jednak sprawdzić, czy zmiana nie tworzy nowej trudności. Np. słuchawki mogą pomóc na nadmiar dźwięków, ale jednocześnie drażnić dotykiem. Praca z domu może ograniczyć hałas, ale jednocześnie utrudnić oddzielenie pracy od odpoczynku.

-Kiedy wszystko jest „na już”

Samo lepsze planowanie nie rozwiąże sytuacji, w której zadań jest więcej, niż można wykonać. Czasem potrzebna jest rozmowa o tym, co ma pierwszeństwo i co można przełożyć.

Możesz użyć konkretnego pytania:

„Mam dziś do przygotowania raport i odpowiedzi dla klientów. Pojawiło się nowe zadanie. Która z tych rzeczy ma być teraz najważniejsza a co mam przesunąć?”

To nie zawsze jest łatwe, szczególnie gdy obawiasz się oceny. Ale prośba o ustalenie kolejności nie jest tym samym co odmowa pracy. Pomaga zobaczyć rzeczywisty zakres obowiązków.

-Kiedy trudno zacząć, bo zadanie jest niejasne

Polecenie „przygotuj podsumowanie” może oznaczać wiele rzeczy. Ile ma mieć stron? Kto będzie je czytał? Czy chodzi o wnioski, dane, czy rekomendacje?

Zanim zaczniesz, spróbuj ustalić:

  • po czym poznam, że zadanie jest gotowe
  • jaki jest termin
  • co musi się w nim znaleźć
  • co jest pierwszym widocznym krokiem

Jeśli pracujesz z innymi, możesz poprosić o najważniejsze ustalenia na piśmie. Nie musi to być szczegółowa instrukcja. Czasem wystarczą trzy zdania po rozmowie.

Jak rozmawiać o zmianach w pracy z przełożonymi i zespołem?

Nie wszystkie zmiany możesz wprowadzić samodzielnie. Część wymaga decyzji przełożonego, zespołu albo zmiany sposobu organizowania zadań.

W badaniu** z 2022 roku zapytano 181 dorosłych osób w spektrum autyzmu w Wielkiej Brytanii o ich doświadczenia związane z dostosowaniami w pracy. Uczestnicy wskazywali między innymi, że trudno jest jednocześnie rozpoznać własne potrzeby, wymyślić odpowiednie rozwiązanie i poprosić o nie pracodawcę. Wielu badanych uważało dostosowania za ważne, choć ich nie otrzymywało.

Rozmowę możesz zacząć od konkretnej sytuacji i propozycji:

„Zauważam, że kiedy zadania są przekazywane w kilku miejscach, trudno mi ustalić aktualny priorytet. Czy możemy zbierać je w jednym miejscu i raz dziennie potwierdzać kolejność?”

Albo:

„Po spotkaniach zaplanowanych jedno po drugim potrzebuję czasu na zapisanie ustaleń. Czy możemy zostawić między nimi kilkanaście minut?”

Możesz mówić o warunkach potrzebnych do pracy bez włączania do rozmowy tematu diagnozy. Decyzja, czy i komu ją ujawnić, należy do Ciebie.

Kiedy warto poszukać wsparcia?

Jeśli zmęczenie i napięcie utrzymują się mimo odpoczynku, wpływają na sen, zdrowie albo codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem. Nie musisz samodzielnie rozstrzygać, czy to „tylko ta wymagająca praca”, wypalenie czy inna trudność. Profesjonalna ocena sytuacji pomoże przestać wątpić w wagę wyzwania i dobrać właściwe środki w adekwatnej kolejności.

Wsparcie zawodowe może pomóc z kolei przyjrzeć się zadaniom, warunkom pracy i możliwościom zmiany. Czasem wystarczy przeorganizowanie części obowiązków. Czasem potrzebna będzie większa zmiana, ale nie musi to oznaczać podejmowania natychmiastowej decyzji o odejściu z pracy. Raport* wskazuje jednak, że w ciągu ostatnich 2 lat pracę zmieniło 51% badanych osób neuroatypowych (wobec 30% neuronormatywnych), a 77% poszukiwało lub planuje poszukiwać nowego zatrudnienia. Jeśli więc wyczerpiesz możliwości negocjowania potrzebnych Ci zmian, możesz znaleźć się w miejscu, w którym zmiana pracodawcy będzie potrzebna dla ochrony Twoich zasobów psychofizycznych. Nie musisz udowadniać, że poradzisz sobie w każdych warunkach. Możesz szukać takich, w których Twoje zadania będą możliwe do wykonania bez ciągłego przekraczania własnych potrzeb.

Zaprojektuj karierę w zgodzie ze swoim układem nerwowym

Wdrażanie nowych strategii w pojedynkę, zwłaszcza w stanie przewlekłego przebodźcowania lub paraliżu decyzyjnego, bywa przytłaczające. W ramach coachingu kariery i doradztwa zawodowego dla osób z ADHD, autyzmem i AuDHD możemy wspólnie:

– zmapować Twoje zasoby, potrzeby i styl pracy oraz wyodrębnić wyzwalacze przeciążenia,
– wypracować realistyczne usprawnienia do wdrożenia na obecnym stanowisku lub przygotować Cię do rozmowy z pracodawcą,
– zaplanować zmianę branży lub roli na taką, która wspiera Twój dobrostan, zamiast go drenować.

Zarezerwuj termin rozmowy online – to bezpłatne spotkanie, które pozwala określić wstępny plan działania i sprawdzić możliwość podjęcia współpracy.


Źródła:

* Raport „Neurokomfort w pracy i rekrutacji, czyli przed jakimi wyzwaniami stajemy jako neuroróżnorodni w świecie pełnym bodźców”, Pracuj.pl, Warszawa 2025.

** Autistic adults’ views and experiences of requesting and receiving workplace adjustments in the UK, PLOS ONE 2022, t. 17, nr 8, s. e0272420, DOI: 10.1371/journal.pone.0272420.